لزوم توجه به مجازاتهای اجتماعی در قوه قضاییه

تاریخ انتشار: 1398/04/13 20:48

  سرکار خانم مینا شاه منصوری

با وقوع انقلاب 1789 فرانسه ، جنبش اصلاح سيستم زندانها، توجه به شرايط زندانيان و رعايت حقوق آنها شدت بيشتري گرفت و دامنه آن از اروپا فراتر رفت و به قاره آمريكا، رسيد.

حمیدرضا تهرانی

کارشناس ارشد مسائل حقوقی

با وقوع انقلاب 1789 فرانسه ، جنبش اصلاح سيستم زندانها، توجه به شرايط زندانيان و رعايت حقوق آنها شدت بيشتري گرفت و دامنه آن از اروپا فراتر رفت و به قاره آمريكا، رسيد. درعصر حاضر نيز، با پيدايش نظريات جرمشناسي و نگاه علمي به جرم و بزهكار با و تأكید آن بر اینكه بزهكار بيمار است، اهداف انتقام جويانه و طرد بزهكار، جاي خود را به اهداف اصلاح گرايانه داد در اين دوران، مجازات سالب حيات و كيفرهاي بدني، مانند قطع عضو و شلاق از زراد خانه كيفري به طور چشمگيري حذف و جاي خود را به مجازات سالب آزاد ي دادند . اكنون، ناكارآمدي مجازات حبس پديدار گرديده و زندان كه انتظار ميرفت ابزاری براي مقابله با بزهكاري و محل اصلاح بزهكار باشد ، تبدیل به مدرسه اي برای بازآموزي جرايم شده است. نگاهي گذرا، به تجربه جريان اصلاح زندانها كه قريب 30 سال پيش در كشورهاي غربي متـأثر از اقدامهاي سازمان ملل متحد و شوراي اروپا آغاز شده است، نشـان مـيدهـد كـه توجـه بـه ايـن موضوع مهم در تاريخ تحولات كيفر زندان، داراي سابقه است. از آنجا كـه هـدف اصـلاحات مـذكور، گنجاندن فنون نوين در يك نظام قديمي بود كه آمادگي كافي براي پذيرش آن را نداشـت و حتـي خطر بر هم ريختن چهارچوب سنتي آن را در برداشت، لذا بيشتر مقامات زندان بـا ايـن اصـلاحات نوين، مخالفت ورزيدند و فوائد و مناسبت آنها را مورد اعتراض قرار دادند حتي قضات نيز كمتـر از آنان با اين اصلاحات مخالف نبودند. در هر صورت اين مخالفت ها در كنار ساير عوامل، موجب شـد تا بازپروري اجتماعي و اصلاح مجرمان، چه در ايالات متحـده و چـه در اروپـا و چـه در كشـورهاي اسكانديناوي تقريبا مردود شناخته شود. در ايران حبس زدايي، در كمتر از يك دهه اخير در رويه قضايي، بخشنامه ها، سياستهاي كلان قضايي مورد توجه قرار گرفته است و قانونگذار در قانون برنامه پنجم، قوه قضائيه را مكلف كرد تا از طريق تدوين لوايحي در جهت جايگزين ساختن ضمانت اجراهاي غيركيفري مؤثر و روزآمد از قبيل: تدابير انتظامي، انضباطي، مدني، اداري و ترميمي اقدام كند. اين كار باعث كاهش هزينه هاي بيشتر دولت، به دليل رويارويي بيشتر مردم با دستگاه عدالت كيفري، جلوگيري از محدود كردن آزادي افراد، جلوگيري از سوء استفاده مقام صلاحيتدار از موقعيت و صلاحيت خويش در تشخيص ارتكاب وقوع جرم و امثال آن مي شود. اين اقدامات را مي توان جلوه هاي حبس زدايي تلقي كرد كه در قانون مذكور، اين سياست جنايي مورد توجه و پذيرش قانونگذار قرار گرفته است و قانونگذار در قانون جدید مجازات اسلامی مصوب 1392 تدابیر مدنظر این سیاست جنایی را در دستور کار قرار داده است. در واقع می توان گفت سیاست جنایی ایران رویکرد محدود کردن گستره حبس و به عبارت بهتر حبس زدایی را در پیش گرفته و با استفاده از ابزارهایی مانند مجازات های اجتماعی و جایگزین حبس بدنبال تحقق آن بوده است.

توجه به آثار سوء مجازات حبس و توجه به این نکته که قانونگذار با وضع مجازات حبس به عنوان یکی از مجازاتهای اصلی از نظام حقوقی سالم فاصله گرفته، باعث شده است امروزه در کنار سیاستهای جرم زدایی که هر کدام به نحوی  باعث می شود از مشتریان نظام کیفری کاسته شود، سیاست کیفرزدایی نیز مورد توجه قانونگذار ایران قرار گیرد. یکی از بارزترین مصادیق سیاست کیفرزدایی تبدیل مجازات حبس به مجازاتهای جایگزینی است که آثار سوء کمتری داشته باشد. این راهبرد که در سیاست های کلی نظام مورد توجه قرار گرفته است، در قوانین عادی نیز جلوه هایی داشته است.

از سوی دیگر، امروزه بحران تبدیل شدن بزهکاران مزمن جوان و نوجوان به ابر بزهکاران، از دغدغه های اصلی نظام عدالت کیفری است. یکی از جنبه های نگرانی در بحران فراگیر پایداری در بزهکاری، شکل گیری شخصیت های مجرمانه با ثبات به موجب حبس های غیرضروری است که نرخ زیادی از پرونده های محاکم قضایی و نیز محبوسین دستگاه قضایی کشورمان را به خود اختصاص داده است.

پرواضح است که محکومیت حبس حاوی برچشب های متعدد اجتماعی است که فرد را پس از طی کردن دوران محکومیت نمی تواند به درون جامعه بازگرداند و لذا این محکومین که با امید اینکه در دوران محکومیت و حبس فرصت بازاجتماعی یافته و درمان های لازمه را برای آشتی با جامعه فرا گرفته باشند، اما این جامعه است که توان اعتماد و در آغوش گرفتن او را نخواهد داشت و از این رو دچار طرد اجتماعی و انزوای مطلق خواهد شد و بدین جهت مسیر حذف رسمی خود را طی خواهد نمود. در این صورت تنها راه امرار معاش وی و ارضای نیازهای روانی خود را در خرده فرهنگ های مشابه خود می ببیند و چاره ای جز جذب شدن و یا تلاش برای ایجاد همبستگی با مولفه های فرهنگی آنها ندارد و از این رو گام های مجددی برای سوق یافتن به سوی تکرار رفتار مجرمانه را طی خواهد نمود. آنچه که بر نظام عدالت کیفری و دست اندرکاران اجتماعی واجب است، توجه به مسائل پس از خروج زندانیان و تلاش برای مهیا کردن شرایط برای آشتی اجتماعی است تا بدین شکل در عرصه پیشگیری از تثبیت شخصت مجرمانه و نیز رواه شدن خیل عظیم محکومین آزاد شده به زندانها جلوگیری نماید.

آنچه که می توان بدان امید بست، این هست که با انتصاب بجا و شایسته حضرت آیت الله رئیسی به عنوان ریاست محترم قوه قضاییه، یکی از چالش های مهم پیش روی این قوه مهم بدان شرحی که بیان گردید، تا حدود زیادی به سرانجام مثبت برسد و با عزم موجود و نیز اراده وافر، مجموعه اقدامات لازم برای جایگزینی مجازات های اجتماعی بجای حبس و نیز فراهم آوردن شرایط باز اجتماعی کردن زندانیان پس از خروج از زندان بویژه در حوزه اشتغال آنها، مسیر بازگشت و شرمسارسازی محکومین را فراهم ساخته تا بدین شکل، حجم کثیری از خروجی زندان های کشور که اکنون میهمان مجدد زندانهای کشور بوده و هزینه های گزافی را به حاکمیت تحمیل کرده است به سوی توسعه اشتغال کشور و تخلیه زندانها گسیل سازد. لذا اکنون، با شناختی که از ریاست محترم قوه قضاییه وجود دارد، باید در انتظار روز های روشن و اخبار خوش در اینخصوص بود. 

مطالب و نوشته‌های اخیر

لزوم توجه به مجازاتهای اجتماعی در قوه قضاییه

لزوم توجه به مجازاتهای اجتماعی در قوه قضاییه

با وقوع انقلاب 1789 فرانسه ، جنبش اصلاح سيستم زندانها، توجه به شرايط زندانيان و رعايت حقوق آنها شدت بيشتري گرفت و دامنه آن از اروپا فراتر رفت و به قاره آمريكا، رسيد.

پیام تبریک به مناسبت انتصاب آیت‌الله رئیسی به ریاست قوه قضائیه

پیام تبریک به مناسبت انتصاب آیت‌الله رئیسی به ریاست قوه قضائیه

مهندس حمیدرضا تهرانی مشاور امام جمعه و پژوهشگر حوزه اجتماعی کشور با صدور پیامی، انتصاب آیت‌الله رئیسی به ریاست قوه قضائیه را تبریک گفت.

جوابیه حمید رضا تهرانی

جوابیه حمید رضا تهرانی

متن جوابیه در ادامه ...

در این 4 سال چه کار کردید!!!

در این 4 سال چه کار کردید!!!

هرگاه سخن از معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری به میان می آید، اذهان عمومی متوجه چندین مسئله اجتماعی مرتبط با زنان می گردد که در تکاپوی فعالیت های رسانه ای، چهره دقیقی از اقداماتی که باید منصه ظهور برسد، دستخوش فراموشی شده و حواشی بجای متن در سرتیتر گزارش اقدامات انجام شده معرفی می گردند

حجت الاسلام رئیسی، قطار انقلاب را به ریل اصلی خود باز میگرداند

حجت الاسلام رئیسی، قطار انقلاب را به ریل اصلی خود باز میگرداند

حجه الاسلام والمسلمین دکتر سید ابراهیم رئیسی، قریب به 4 دهه کوشیده تا برای آرمان های انقلاب مفید و موثر باشد، کوشیده تا در مسیر اجرای عدالت و قسط و قضا، حقوق مردم را محفوظ بدارد